Ta về ta tắm ao ta~ -3-

21.03.2010

Những bài viết này hoàn toàn vì sở thích cá nhân, mọi ý kiến phản đối ta xin miễn tiếp nhận.
Vị khách quan nào có hứng thú thì thỉnh cứ tin lời ta, chịu khó đọc sử Việt với tâm hồn nhạy cảm đôi chút, sẽ không phải thất vọng đâu!

“Trèo lên cây bưởi hái hoa…
hay là điển tích về vị danh nhân được mệnh danh là Ngọa Long của Việt Nam

“Trèo lên cây bưởi hái hoa
Bước xuống vườn cà hái nụ tầm xuân
Nụ tầm xuân nở ra xanh biếc
Em có chồng anh tiếc lắm thay”

“Ba đồng một mớ trầu cay
Sao anh chẳng hỏi những ngày còn không?
Bây giờ em đã có chồng
Như chim vào lồng như cá cắn câu
Cá cắn câu biết đâu mà gỡ
Chim vào lồng biết thuở nào ra?… ”

“Có lòng xin tạ ơn lòng
Đừng đi lại nữa mà chồng em ghen!”

Chùm thơ này đã có trong dân gian từ lâu. Gọi là chùm thơ vì đây không phải là một bài mà là ba bài, gieo theo thể liên vận, gắn với “Giai thoại Đào Duy Từ” .

Truyện rằng: “… Năm 1627, chúa Trịnh Đàng Ngoài muốn bắt họ Nguyễn ở Đàng Trong thần phục, bèn cử đoàn sứ giả mang sắc vua Lê vào phong cho Sãi Vương (Nguyễn Phúc Nguyên) và đòi lễ vật cống nạp. Chúa Sãi không chịu, nhưng bề ngoài chưa biết xử trí ra sao, bèn hỏi ý kiến Lộc Khê Đào Duy Từ. Theo một số tư liệu, thì chính Duy Từ là người khuyên chúa Sãi bước đầu cứ nhận sắc phong, rồi sau sẽ tìm kế đối phó.

Ba năm sau, thấy thời cơ thuận lợi, bấy giờ Lộc Khê mới bàn với Sãi Vương, sai thợ làm một chiếc mâm đồng có hai đáy, bỏ sắc vua Lê phong kèm với một tờ giấy có 4 câu chữ Hán vào giữa, rồi hàn kín lại. Trên mâm cho bày nhiều lễ vật hậu hĩnh, rồi cử sứ giả mang ra Thăng Long, để tạ ơn vua Lê, chúa Trịnh.

Triều đình Đàng Ngoài nhận được mâm lễ vật tỏ ý ngờ vực, bèn cho khám phá bí mật ở phía trong và cuối cùng họ đã phát hiện chiếc mâm có hai đáy. Khi đem đục ra thì thấy có sắc vua phong dạo trước và tờ giấy viết bốn câu chữ Hán sau:

Mâu nhi vô dịch
Mịch phi kiến tích
Ái lạc tâm trường
Lực lai tương địch

Dịch nghĩa từng câu là: chữ ”mâu” không có dấu phết; chữ ”mịch” bỏ bớt chữ ”kiến”; chữ ”ái” để mất chữ ”tâm” và chữ ”lực” đối cùng chữ ”lai”.

Thoạt đầu, chúa Trịnh và cả đình thần không ai hiểu bốn câu trên ngụ ý gì. Sau chúa phải cho vời viên quan thông thái nhất triều vào hỏi, thì mới vỡ lẽ rằng, trong chữ Hán, chữ ”mâu” viết không có dấu phết thì thành chữ ”dư”. Chữ ”mịch” mà bỏ chữ ”kiến” thì là chữ “bất”. Chữ ”ái” nếu viết thiếu chữ ”tâm” thì ra chữ ”thụ” và chữ ”lực để cạnh chữ ”lai” sẽ là chữ ”sắc”. Gộp cả bốn chữ mới lại thành câu: ”Dư bất thụ sắc”, nghĩa là ”Ta chẳng chịu phong”.

Chúa Trịnh thấy họ Nguyễn chối từ, trả lại sắc phong bằng một mẹo kế tài tình, thì vừa tức giận, vừa phục tài, bèn cho dò la và biết được đều do Lộc Khê Đào Duy Từ bày đặt ra cả. Chúa tính kế làm sao để lôi kéo Lộc Khê bỏ chúa Nguyễn Đàng Trong về với triều đình Lê – Trịnh Đàng Ngoài.

Chúa lập mưu sai người mang nhiều vàng bạc bí mật vào biếu Đào Duy Từ, kèm một bức thư riêng với bốn câu thơ:

“Trèo lên cây bưởi hái hoa
Bước xuống vườn cà hái nụ tầm xuân
Nụ tầm xuân nở ra xanh biếc
Em có chồng anh tiếc lắm thay”

Lời thơ nói đến chuyện anh và em thuở nhỏ, trèo cây hái hoa bưởi, bước xuống ruộng cà hái lộc mùa xuân. Tứ thơ trong như ngọc, là lời nhắn nghĩa tình, nhắc ông rằng tổ tiên, quê quán vốn ở Đàng Ngoài. Nếu trở về sẽ được triều đình trọng dụng còn nếu không thì ngầm ý khống chế

Tương truyền Đào Duy Từ đã xây mộ cho cha mẹ tại Bình Định để tránh bị Đàng Ngoài khống chế theo cách làm của Ngọa Long Gia Cát đón mẹ của Khương Duy vào Hán Trung thuở xưa. Đào Duy Từ đã trả lại quà tặng và viết bài thơ phúc đáp chúa Trịnh như sau:

Ba đồng một mớ trầu cay
Sao anh chẳng hỏi những ngày còn không?
Bây giờ em đã có chồng
Như chim vào lồng như cá cắn câu
Cá cắn câu biết đâu mà gỡ
Chim vào lồng biết thuở nào ra?…

Chúa Trịnh đọc thơ biết khó lòng lôi kéo được họ Đào, nhưng thấy bài thơ chưa có câu kết, ý còn bỏ ngỏ, nên vẫn nuôi hi vọng, bèn cho người đem lễ vật hậu hơn, cầm thư chúa vào gặp Đào Duy Từ lần nữa.

Lần này, ông mới viết nốt hai câu kết gửi ra, để trả lời dứt khoát việc mời mọc của chúa Trịnh. Hai câu đó như sau:

Có lòng xin tạ ơn lòng
Đừng đi lại nữa mà chồng em ghen!

Từ đấy Đào Duy Từ ở lại giúp chúa Nguyễn ổn định và phát triển vùng đất miền trong, mở mang bờ cõi đất nước ta cho đến lúc qua đời…”

(Nguồn: thovanhoangkim.blogspot)

Ta chỉ trích lại phần điển tích, thông tin sâu rộng hơn về Lộc Khê Đào Duy Từ, vị khai quốc công thần đầu triều Nguyễn, đã đặt nền móng chính trị, văn hóa, quân sự cho một triều đại đầy thăng trầm, thỉnh xem thêm ở bài viết hoàn chỉnh được dẫn nguồn ở trên. Ông được ví như là Ngọa Long Gia Cát Lượng của Việt Nam, vừa giỏi văn thơ, vừa thao binh lược, lại hát hay đàn giỏi, tài hoa vượt bậc, nhưng bởi là con nhà ca xướng nên số phận ngày trẻ rất long đong (theo cách hình dung của Tiểu Khứ thì là dòng đời xô đẩy, số phận vất vả, lúc thì bị hắt hủi vò võ, lúc thì lại đồng thời hai vị chúa quyền khuynh thiên hạ của hai Đàng tranh giành tung tóe xD).

Và người đã chọn Đàng Trong, nên xin “anh” “đừng đi lại nữa mà chồng em ghen!”

Cha ông chúng ta…. thực đáng sợ!

15 phản hồi to “Ta về ta tắm ao ta~ -3-”

  1. Phi Thiên said

    *thở vô cùng dài*

    Triều Nguyễn mở màn bằng chúa Trịnh – Đào Duy Từ – chúa Nguyễn có khác, cái triều đại ấy, sách giáo khoa thì xem nó như con cừu đen, nhắc tới rất ơ hờ, nhưng vùi đầu vô tài liệu, dã sử, lời đồn dân gian các thứ thì kinh thiên động địa, máu chảy thành sông, ngoại thân không một vết mẻ nhưng kinh mạch nội tạng toàn bộ đã vỡ nát~~~

  2. “Ba đồng một mớ trầu cay
    Sao anh chẳng hỏi những ngày còn không?
    Bây giờ em đã có chồng
    Như chim vào lồng như cá cắn câu
    Cá cắn câu biết đâu mà gỡ
    Chim vào lồng biết thuở nào ra?…”

    … xong rồi thì Chúa Trịnh làm tiếp câu này ~

    “Có chồng thì mặc có chồng,
    Trẫm thương trẫm quý trẫm bồng trẫm yêu” ~

    …mới có câu đáp lại ngượng ngùng ~

    “Có lòng xin tạ ơn lòng
    Đừng đi lại nữa mà chồng em ghen!”

    ———–

    (này là kiến thức đi tour, thật giả ko liên quan tớ =))))))

  3. Phi Thiên said

    : )) Không có lửa làm sao có khói?

  4. burdens said

    =)) siêu khó đỡ. các cụ ơi là các cụ

  5. tazan said

    Wow! Hoá ra bài thơ này có điển tích như vậy!!!

    Nhớ hồi năm học lớp 10 ( chương trình chưa cải cách) thì bài này được liệt vào chương văn học dân gian, xem như là thơ truyền khẩu không có tác giả. Hoá ra phía sau nó còn có một câu truyện như vậy.

    Cảm ơn vì đã đăng bài này, cho kẻ này tích thêm chút kiến thức.

  6. keobeo said

    oa đúng là mở mắt nha :-o, những bài cao dao như vậy đọc sài sãi trả bài trên lớp không ngờ ẩn dấu đằng sau cả câu chuyện thú vị như vậy :D. Cám ơn bạn nhìu nhìu, hi vọng bạn sưu tập thêm được nhiều câu chuyện nữa cho bà con thông tuệ lịch sử nước nhà hem chỉ biết toàn Càn Long với Khang Hy thui :(

  7. hou said

    Thật tuyệt vời, bội phục, bội phục, chưa bao giờ tớ thấy yêu lịch sử+ văn học việt nam hơn lúc này =))
    Đúng là đã được mở rộng tầm mắt ùi, cảm ơn bạn nhiều :))

  8. janele93 said

    Chậc, thú vị ah! Một lần nữa: bội phục Phi Thiên ca ca. Hóa ra cái bài thơ này có nguồn gốc như thế. Ai da, làm ta cứ tưởng ngày xưa cô nào lén lén lút lút cùng nhân tình gửi thư. Ai dè là cụ Duy Từ nhà ta.

    ĐÚng là đã được khai thông ah!

  9. tglklian said

    ôi ôi… ta học sử bao lâu, rồi lại còn phải làm tiểu luận này nọ, đọc muốn lòi con mắt ra mấy cái điển tích, điển cố, dã sử gì gì đó mà thật ko nhìn ra :D :D

    hôm nay nhờ có nàng đúng là đã đc mở rộng mầt mắt rồi

    ôi các cụ, hậu sinh chúng con xin dập đầu kính phục các cụ mà ~!

    =))

  10. babywind said

    Úi rùi ui TT_TT Ới rời ơi TT_TT Ta mà đọc cái này sớm một chút thì bài viết số 6 của ta đã không đến nỗi thê lương ah TT_TT Đúng là lừa tình mà, vậy mà mấy bác giáo viên cứ ca nào tình yêu e ấp nào tình cảnh éo le. Chàj, lại còn chú thích là văn học dân gian TT_TT

  11. Gin_chan said

    Hí hí hí, nói thật là cách đây 2 năm đã từng có ý định viết một cái fic lịch sử lấy bối cảnh lê trịnh mà có nhắc đến cái couple này =))

    Nhưng dù sao main couple trong đó cũng vẫn là em Duy Cận (aka vua Lê) và anh Trịnh Tùng (aka chúa Trịnh) và Nguyễn Hoàng (aka chúa Nguyễn) cơ, nên em Đào Duy Từ trong đó bị biến thành nhân vật phản diện =))

  12. said

    Mình là người đi sau, đến tận bây giờ mới được đọc mục Ta về ta tắm ao ta của bạn Phi thiên, cám thấy hơi bất ngờ :”> Mình ủng hộ tìm thấy :))

    Và mình muốn hỏi sao bạn Phi thiên không viết về việc Lý Thường Kiệt.

    Lý Thường Kiệt tuy rằng làm đến chức Thái uý nhưng mà trước đấy ông cũng đã làm Thái giám. Lý Thường Kiệt là vì dung nhan đẹp nhé nên bị vua yêu ép khéo phải tự cung hình để nhập cung nhé. Mà việc tự cung là vô cùng khó khăn, ít phổ biến, rất khó làm, và hơn nữa người tự cung phải biết chuyên môn.

    Còn Lý Thánh Tông, tức là anh vua đã ép Lý Thường Kiệt cung hình ấy, anh đến bốn mươi tuổi gặp Nguyên phi Ỷ Lan và cũng mới có con. Lý Thánh Tông hình như chỉ có 3 con trai (đều là con của Ỷ Lan :))) nếu theo quyển Ngọc phả em đang có.

    Sau này Lý Thánh Tông băng, Lý Thường Kiệt là người bảo vệ cho Nguyên phi Ỷ Lan, mình cho rằng một phần là vì Ỷ Lan là mẫu thân nhi tử của anh Lý Thánh Tông nhé. Một số đánh giá cho rằng lúc ấy Lý Thường Kiệt hoàn toàn có thể lên ngôi: vua còn nhỏ, anh nắm binh quyền trong tay, đánh đuổi được quân Tống hơn thế còn đánh vào tận bên trong biên giới quân địch, điều chưa từng có ai làm được trong lịch sử và đến tận bây giờ, nhưng mà không có, Lý Thường Kiệt vẫn giúp Ỷ Lan phò vua (nói cách khác bảo hộ cho con trai của Lý Thánh Tông).

    Ừm, dù sao cũng là ý kiến của riêng tớ. Và theo vở kịch mới chiếu thì Lý Thường Kiệt vì 1 cung nhân mà tự thiến thì tớ không thích lô gic này cho lắm. Nếu thiến chỉ để gặp lại người ấy thì gặp làm cái khỉ mốc gì, cho đau lòng nhau à.

    Và trên hết, tớ đọc hai cuốn sách sử đều nói ra một sự thật (bản thân cho rằng như này mới hợp tình hợp lý và là chân lý :”>) : Lý Thường Kiệt vì bị “vua yêu” nên mới phải tự cung. Mấy nhà sử học làm ơn đừng đá bay chi tiết này đi chứ.

    Lảm nhảm một hồi, hy vọng không có ai mắng chửi tớ. Chỉ là chờ mãi không thấy bạn phi thiên làm thêm cặp nữa nên tớ mới dám nói đôi lời.

    *Tự ném đá bản thân*

    • Phi Thiên said

      Ế… :”>

      *ném hoa cho*

      xD loạt bài này còn rất dài, mà thời gian ở VN ta cần tranh thủ đi hết những nơi muốn đi và gặp hết những người muốn gặp nên tạm thời bỏ hoang cái quán này. Nếu quan khách không chê xin hẹn dăm tuần nữa khi ta đã thư thả trở lại.

  13. said

    Không chê, vãn bối tuyệt đối không dám chê một câu.

    Ngóc mõm lên tiếp tục chờ.

    Ta thật sự bất ngờ về cặp Trần Quốc Toản :”> Sorry chứ đọc rất ít tư liệu về nhà Trần, có đọc cũng không sai. Chủ yếu là đọc về nhà Lê à, hí hí.

    Trong lúc chờ đợi bạn Thiên chạy đi viết tiếp chuyện của 2 thằng vua nhà Lê ‘x’

  14. anhunhi said

    Hy vọng Phi THiên ka ka sẽ viết bài về LÍ THƯỜNG KIỆT
    sử của VIỆT NAM thật là hay ah!
    ko quá rõ ràng như Nhật hay Trung Hoa
    mà cứ mơ mơ hồ hồ, khiến người ta suy nghĩ nát óc+ tưởng tượng lung tung…………
    e hèm…………
    sao hem có ai cos mấy cặp này ta??????????
    aaaaaaaaaaaaaaaaaaa! em lỡ mồm đừng đánh em……..
    chuồn lẹ….
    ah… có đất….
    + đào mộ tự chôn+
    ai thương thì cứ cos mấy cặp trong sử việt àu đến ngày này năm sau tung lên mạng cúng bái em là được

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: