Nhân tiện, mấy ví dụ cho việc thế nào là đạo văn, thế nào thì không.

31.05.2012

I. Thế nào là đạo văn?

Đạo văn, hiểu theo nghĩa mặt chữ, là ăn trộm chữ nghĩa của người khác.

Dân Việt chúng ta từ bé tới lớn quen thói chép văn mẫu và học thuộc văn mẫu đi thi, nên cứ có ảo tưởng rằng đạo văn là một thứ gì đó rất là nghiêm trọng, cũng rất là xa xôi, còn thói quen chấm mút chỗ này một chút chỗ kia một ít của mình, quá lắm cũng chỉ là “tham khảo có sáng tạo”. Ôi thôi xin đừng ngây thơ vô số tội như thế.

Trích từ “Đạo văn là gì, và kẻ đạo văn phạm những tội gì?” – TS Phương Anh

“Cho đến nay, rất nhiều định nghĩa về đạo văn (plagiarism) đã được đưa ra. Những định nghĩa này có khác nhau ít nhiều về mặt kỹ thuật, chẳng hạn như phân biệt các mức độ chép từ bản gốc:

– chép nguyên văn (đạo văn – plagiarism)

chép một phần và “chế” một phần mà O’Neill gọi là paraplage (có thể do ghép hai từ paraphrase và plagiarise, tạm dịch là “độn văn”)

– đạo văn cố ý và đạo văn không cố ý.

Tuy nhiên, cho dù có những khác biệt, thì tất cả mọi định nghĩa về đạo văn đều xem đạo đức là một hành vi vi phạm đạo đức không thể chấp nhận của một người trong giới trí thức.”

Trích từ “Nguồn gốc văn hóa của đạo văn” – GS Ngô Tự Lập

“Trong thực tế công tác của mình trong việc liên kết đào tạo đại học, tôi nhận thấy một trong những điều các đối tác nước ngoài phàn nàn nhiều nhất là tình trạng đạo văn của sinh viên Việt Nam: Các em chép bài của nhau, copy từ sách, cắt dán từ internet một cách tràn lan. Trong các trường đại học Việt Nam, tình trạng đạo văn thậm chí còn phổ biến hơn nữa. Nhưng điều đáng nói nhất là các em đạo văn rất “vô tư”. Các em có thể không chép của nhau, nhưng lại chép – trực tiếp hoặc từ trí nhớ – hàng trang dài lấy từ những bài viết trên internet hoặc từ sách giáo khoa mà không có lấy một chữ về tác giả những bài viết ấy.”

II. Có thể tồn tại anh chị em sinh đôi không cùng ba má trong vấn đề dịch thuật/biên tập không?

Ủa vậy chứ cả đời bạn có từng gặp anh chị em sinh đôi không cùng ba má của mình bao giờ chưa?

Tiếp tục dùng các ví dụ trực quan nhé.

– Hôm nay nhà đài chơi game, bạn nhà đài kêu lên vừa thấy một cái nick rất troll là bungnorucro. Trước khi tô đen các phần chữ trắng sau, mời bạn thử tự thêm dấu vào bốn chữ đó. Bạn của nhà đài đầu tiên đọc thành bụng no rực rỡ, rồi mới đoán nó là bùng nổ rực rỡ. Nhà đài thì đọc thành bụng nở rực rỡ, rồi đoán nó là bừng nở rực rỡ. Còn bạn?

– Tiếp theo, cùng một đoạn gốc với ngữ pháp không hề phức tạp, từ ba người khác nhau, hoàn toàn không có sự tham khảo qua lại:

It is half-light.

It is when strange transitions happen; stone into sentience, angles into bends, spite into longing.

Nếu có thể, hãy tự dịch trước rồi hẵng đọc ví dụ :D

1. Khanh:

Nửa đêm về sáng.

Đấy, là khoảng khắc của những biến chuyển kỳ quặc, sỏi đá trở nên đa cảm, những góc cạnh dãn ra, và oán ghét hóa làm khao khát.

2. Cho Chang:

Nửa sáng nửa tối.

Đó là cả một quá trình chuyển đổi kì dị, sắt đá chuyển thành tri giá, góc nhọn bị uốn cong và sự bực tức trở thành khao khát.

3. Lishrayder:

Tranh tối tranh sáng.

Khi những dạng thức chuyển biến kì lạ xảy ra; những sắt đá trở nên phức cảm, những gai góc bỗng bị uốn cong, những hận thù biến thành khao khát.

– Và trái lại, trường hợp tham khảo bản dịch của người khác như là văn mẫu:

Trường hợp 1:

QT gốc:
Ta tình nguyện làm hồng trần trên đường một viên u buồn đích thạch tử.
Thủy mi, lục đê, phong kiều.
Tại cây tử đằng hoa phô hương đích nguyệt vãn, chúng ta gặp lại.
Cây tử đằng hoa. . . Dài đằng đẵng!
Nguyện mười năm độ, trăm năm chẩm, thiên niên duyến.

Văn mẫu:

“Ta muốn làm viên đá giữa hồng trần
làm bờ nước, đê xanh, cầu gỗ
gặp nhau dưới trăng tàn
khi tử đằng ra hoa.
Tử đằng ra hoa
trời tàn đất tận.

Chỉ nguyện mười năm đưa đò,
trăm năm chung gối,
ngàn năm se duyên.”

Bài làm của thí sinh:

“Ta nguyện làm viên đá giữa hồng trần
Bờ nước, đê xanh, cầu Phong.
Khi tử đằng ra hoa lúc trăng tàn, chúng ta gặp lại nhau
Cây tử đằng ra hoa… Trời tàn đất tận!

Nguyện mười năm đưa đò, trăm năm chung gối, ngàn năm se duyên

Giải mã tham khảo:

Những cụm “viên đá u buồn giữa đường hồng trần” và “cây tử đằng hoa phô hương đích nguyệt vãn” đều được thí sinh lược bỏ hoặc thay đổi y chang văn mẫu.

Từ cụm “dài đằng đẵng” (từ gốc là “thiên hoang địa lão“) cho tới cụm “trời tàn đất tận“, thiệt cũng dài đằng đẵng luôn :-<

3 chữ đơn “độ“, “chẩm“, “duyến” đều là chữ đơn, thử hỏi xác suất thí sinh bói ra chính xác những từ ghép người khác đã dùng, giống tới từng từ một là bao nhiêu phần trăm?

Thí sinh này hiển nhiên là không chịu nhận mình đã xin đểu văn mẫu, chỉ đồng ý là mình sáng tạo có tham khảo thôi, những trùng hợp nếu có đều là tại QT. Tuy nhiên sau đó thí sinh cũng đã xóa thành quả đi, xem ra vẫn còn đỡ hơn trường hợp tiếp theo nhiều lắm :-<

Trường hợp 2:

QT gốc:
Ngay tại như vậy đích tra tấn cùng rối rắm trung, Khổng Thu chờ đến đây tử hình đích thời khắc ── Dư Nhạc Dương muốn kết hôn , hắn tám năm đích thầm mến lấy thất bại chấm dứt. Cứ việc đã sớm biết ngày này sẽ tới đến, nhưng chân chính đối mặt đích thời điểm, Khổng Thu mới phát hiện mình cũng không có như vậy kiên cường.

Đần độn mà lái xe về đến nhà, cái chìa khóa rớt nhiều lần Khổng Thu mới đem cửa mở ra, đẩy cửa đi vào, hắn thì tê liệt ngã trên mặt đất. Hai tay che mặt, Khổng Thu cả người buộc chặt, tại đây tràng nhất định không có kết quả đích thầm mến trung, hắn ngay cả rơi lệ đích tư cách đều không có. Ở hắn này vòng luẩn quẩn dặm, đồng tính luyến ái rất nhiều, cũng có không ít người đối với hắn biểu hiện ra cái loại này ý tứ, nhưng Khổng Thu biểu hiện ra đích thái độ cũng đủ mọi người cho hắn dựng thẳng một tòa trinh tiết đền thờ. 

Nhà đài tạm chuyển sát nghĩa với QT:

Giữa lúc vừa rối rắm vừa bị tra tấn như thế, Khổng Thu đã chờ đến thời khắc tử hình – Dư Nhạc Dương sẽ kết hôn, tám năm đơn phương của cậu chấm dứt bằng thất bại. Cho dù đã biết ngày này sẽ sớm đến, nhưng thời điểm thật sự phải đối mặt, Khổng Thu mới phát hiện mình không kiên cường được đến vậy.

Ngơ ngẩn lái xe về đến nhà, làm rớt chìa khóa mất mấy lần Khổng Thu mới mở được cửa, đẩy cửa đi vào, cậu lập tức tê liệt đổ sụp xuống đất. Hai tay che mặt, Khổng Thu cứng đờ cả người, trong cuộc đơn phương nhất định sẽ không có kết quả này, đến cả tư cách để rơi lệ cậu cũng không có. Trong vòng giao thiệp của cậu, người đồng tính luyến ái vốn khá nhiều, cũng có không ít người biểu đạt ý tứ với cậu, nhưng thái độ Khổng Thu thể hiện ra quá đủ khiến mọi người dựng cho cậu hẳn một đền thờ trinh tiết.

Văn mẫu:

Ngay lúc trong lòng rối rắm, tinh thần bị tra tấn, thì thời khắc tử hình cũng đến: Dư Nhạc Dương kết hôn – tám năm đơn phương của Khổng Thu chính thức chấm dứt trong thất bại. Dù sớm biết rằng ngày này trước sau gì cũng sẽ đến, nhưng lúc đối mặt Khổng Thu mới phát hiện bản thân mìnhchẳng có chút kiên cường.

Bần thần lái xe về nhà, Khổng Thu làm rớt chìa khóa không biết bao nhiêu lần mới mở được cửa. Đẩy cửa bước vào, cậu đờ đẫn ngã ập trên mặt đất. Hai tay che mặt, Khổng Thu co người lại, đối với mối tình không có kết quả này, ngay cả rơi lệ cậu cũng không có tư cách. Trong vòng quan hệ xã giao của cậu, người đồng tính rất nhiều, cũng không ít người tỏ vẻ có ý tiến tới với cậu. Nhưng thái độ và vẻ mặt của Khổng Thu cũng đủ khiến cho mọi người cho rằng: Cậu đang để một tấm biển ‘trinh tiết’ đè nặng trên đầu. 

Bài làm của thí sinh:

Ngay lúc tâm tình còn bề bộn, tinh thần bị tra tấn, thì thời khắc tử hình cũng đến: Dư Nhạc Dương kết hôn – tám năm đơn phương của Khổng Thu chính thức chấm dứt trong thất bại.Dù sớm biết rằng ngày này trước sau gì cũng sẽ đến, nhưng lúc đối mặt, Khổng Thu mới phát hiện bản thân mình không thể kiên cường nổi.

Thất thần lái xe về nhà, Khổng Thu làm rơi chìa khóa không biết bao nhiêu lần mới mở được cửa. Vừađẩy cửa bước vào, cậu liền đờ đẫn ngã ập lên mặt đất. Dùng hai tay che mặt, Khổng Thu co người lại, đối với mối tình ngay từ đầu đã biết sẽ không thể nàocó kết quả này, ngay cả rơi lệ cậu cũng không có tư cách. Trong những mốiquan hệ xã giao của cậu, người đồng tính có rất nhiều, cũng không ít người có ý muốn tiến tới với cậu, nhưng thái độ và vẻ mặt của Khổng Thu cũng đủ khiến cho mọi người nghĩ: Cậu đang để một tấm bia ‘trinh tiết’ đè nặng trên đầu.

Giải mã tham khảo:

Anh em sinh đôi không cùng ba má, còn cần giải mã như nào nữa đây? Chưa kể có thể so sánh giữa phần của nhà đài và phần văn mẫu để hiểu hai người khác nhau sẽ ra hai sản phẩm khác nhau đến mức nào. Ngoài ra hãy chú ý mấy chỗ in đỏ, văn mẫu dịch hơi bị thoát, thêm từ chuyển ý, nhưng mà thí sinh cũng hiểu y chang và bứng nguyên văn luôn ý~

Cơ mà thí sinh này có bè phái hơi bị đông đúc và nguy hiểm, nên kết quả của vụ việc là như này.

III. Lời cuối.

Cho dù có là edit từ cùng một bản QT, thì một khi bút lực người thực hiện đủ tốt, sản phẩm sẽ thoát ly hoàn toàn khỏi cái phiên bản dịch nghĩa theo những cụm từ được mặc định sẵn của một chương trình trí tuệ nhân tạo. Trong những sản phẩm ấy sẽ có công sức lẫn tình cảm của bản thân người thực hiện, có một linh hồn riêng, có cái duyên riêng, và quan trọng nhất là có những chỗ sáng tạo rất riêng.

9 người 10 ý, lại thêm rào cản giữa các ngôn ngữ với nhau vốn không hề bé nhỏ, cùng một bản gốc, có thể ra một chục phiên bản khác nhau cả về ngữ nghĩa lẫn văn vẻ. Dĩ nhiên là không tính tới trường hợp dịch sai, phang bậy, và những chỗ khác ấy có thể nhỏ nhặt thôi, nhưng nhìn toàn diện thì cùng lắm chỉ kiểu kiểu người Việt da vàng mũi tẹt với nhau, chứ không thể theo xỳ tai cừu Dolly nhân bản vô tính hàng loạt nổi.

Ngay cả trong nội bộ tiếng Việt cũng thế, khi đọc một câu, một cụm không rõ nghĩa, như ví dụ không bỏ dấu ở trên, hoặc thứ văn convert khá lộn xộn cũng ở trên nốt, thì tùy vào nền tảng cá nhân mà từng người sẽ có cách hiểu khác nhau, và tùy vào vốn liếng chữ nghĩa mà lựa chọn cách diễn đạt càng khác nhau nữa.

Cho nên, đã ăn cắp còn la làng thì chớ, cũng đừng ca bài ca mọi sự trùng hợp đều do lỗi thằng QT. Dân gian vẫn hay có câu, đã làm đĩ thì đừng cố treo bảng tiết hạnh khả phong, xin hãy nhớ.

15 phản hồi to “Nhân tiện, mấy ví dụ cho việc thế nào là đạo văn, thế nào thì không.”

  1. Craze-Chan said

    chuyện gì lại xảy ra …?
    chưa hết ư…?

  2. Tử Huyền said

    Hê hê, cũng không thể trách được, con đĩ nào mà chả muốn đeo bảng trinh tiết…^^~

  3. Buôn cây said

    Cái trò xáo xào nó còn nặng tội hơn chép i xì, biết sao không? Vì xào xong vẫn chả cho ra được cái gì hay hơn mới hơn thì thiệt là tội nghiệp cho văn mẫu đó.

    Kỹ thuật cắt tỉa ghép cành của các bậc đạo sĩ xứ mình ngẫm ra còn quá thô lậu, đề nghị các vị cứ dũng cảm mà quất cả cây, sợ gì bố con thằng nào ;))

  4. Py91 said

    Edit phụ thuộc vào raw, edit trực tiếp trên QT thì mình chẳng cho đó là edit, chỉ là sắp xếp lại cho bản convert hay hơn thôi ‘ ‘ Mà bản QT phụ thuộc vào vốn Vietphrase, cái này là do mỗi người bổ sung, ứ phải ai cũng giống ai.

    Ờ, nên ném bài này vào mặt bạn Thỏ Baby =)) Làm như câu cú chỉ có một cách để diễn giải, từ ngữ cũng chỉ cứng nhắc, chưa học từ đồng nghĩa hay những từ có thể thay thế rồi =)) Tiếng Việt mình phong phú là thế, lối diễn đạt, hành văn, câu cú… đa dạng là thế, trong mắt các bợn ấy đều y xì xì như nhau =)) Chắc ai cũng làm nhà văn được =))

    Băng Tiêu mà đọc bài này thì nói gì nhỉ? “Do bản QT nó giống bản edit quá cơ”? Rõ là lừa mấy đứa não phẳng =))

  5. Hóa ra người dịch “Thiên hoang địa lão” thành “trời tàn đất tận” hêm chỉ có mình mình, zậy mà cứ tưởng đã make difference được dồi chứ *xụ mặt*
    Mà anh cho em xin vietphrase của anh được không? Dễ hiểu hơn cái nhà em nhiều quá =.=

    • Phi Thiên said

      :p Tần dịch ‘thiên hoang địa lão’ thành ‘trời tàn đất tận’ từ lâu lắm rồi ấy.

      • Ơ, bằng logic thần thánh em có được suy ra là em với Tần có thần giao cách cảm, rồi cả thành hảo hữu tri giao và dồi em thành cờ nhôn của Tần ko :)) Đùa chứ hồi em vừa lọ mọ xem được phần “dựng” của Đăng hoa bất kham tiển thì bạn ý đã khóa mất tiêu cái blog dồi, chán ~~ T^T
        Mà anh, em xin cái vp được hay không a ~ *chọt kiến*

      • Phi Thiên said

        Cái vp là cái mô? xD

  6. Hàn Lãnh said

    *ngoáy mũi*
    chán chả buồn chửi cái loại này nữa
    đậu xanh rau má, hừ ~.~

  7. Là cái vietphrase của qt đó anh O.o
    Đừng hỏi vietphrase hay qt là gì anh nhé, đừng làm em sợ mà ~~ >.<

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: